Ուսուցչական երգչախումբ Գյումրիում

<<Ուսուցչական երգչախումբ Գյումրիում>> ՄՍԿՀ հեղինակային կրթական ծրագրերի ցանց

Նախատեսվում է ստեղծել ուսուցչական երգչախումբ, որը կերգի ու կտարածի գլխավորապես մաքուր ազգային, միաձայն ու բազմաձայն երաժշտություն։

 

Ա. Նպատակ

Խումբը կլուծի հետևյալ խնդիրները որոնք առկա են մեր հասարակության մեջ’

  1. Երաժիշտ ուսուցիչների համար ազգային երգերի երգացանկի թարմացում, ապահովում’ (Տարբեր քաղաքական պատճառներով ազգային արմատներից կտրված լինելու հետևանքով մեր ուսուցիչները դասավանդելու երգացանկի խնդիր ունեն):

 

  1. Երգերի տարածում Գյումրիում ու քաղաքից դուրս։

Ա. Համերգներ

Բ. երգուսուցումներ

Գ. փորձի փոխանակման հանդիպումներ այլ ուսուցիչների հետ

 

  1. Ուսուցիչների համար լիցքաթափվելու, իրար հետ շփվելու լավ միջավայրի ստեղծում։

 

  1. Փորձի փոխանակում ու համագործակցություններ ուրիշ ուսուցիչների հետ։

 

  1. Ամբողջ կյանքում սովորելու գաղափարի կրող ու օրինակ ծառայող ուսուցիչների լավ միջավայրի ստեղծում։

 

Բ. Խմբավար

Խումբը ղեկավարելու է <<Խազեր>> երգչախմբի հիմնադիր դիրիժոր Անի Նավասարդյանը’

կենսագրություն

 

Գ. Փորձեր

Խումբը փորձելու է շաբաթը 2 անգամ, 1 ժամ 30 րոպե տևողությամբ։

 

Դ. Սկզբնական ծրագիր

Շիրակի շրջանի հետևյալ ժողովրդական երգերը միաձայն’

  1. Թոն գուքա վերևից
  2. Բոբիկ ջուր մի էրա
  3. Մատանուս կապուտակը
  4. Ախ լոթի մարան
  5. Ֆիդան յար

Հեղինակային, բազմաձայն’

  1. Նանարի նայ-է. Հովհաննիսյան
  2. Շողեր ջան-Կոմիտաս
  3. Էն դիզան-Կոմիտաս
  4. Խնկի ծառ-Կոմիտաս
  5. Սոնա յար-Կոմիտաս
Advertisements

Բոբիկ ջուր մի էրա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Փուշ կմտնի ոտդ յար ջան

Կէղնի յաման յարա

 

Ձեր բաղի դուռը բաց ա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Ոտներդ շաղով թաց ա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Այ տղա բաղի միջին

Բոբիկ ջուր մի էրա

Ես եմ քո խաղի միջին

Կէղնի յաման յարա

 

Բոբիկ ջուր մի էրա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Փուշ կմտնի ոտդ յար ջան

Կէղնի յաման յարա

 

Ամպել ա փարա-փարա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Ես իմ սիրածին չառա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Ես ծարավ եմ ջուր չկա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Սարերից աղբյուր չկա

Կէղնի յաման յարա

 

Բոբիկ ջուր մի էրա

Բոբիկ ջուր մի էրա

Փուշ կմտնի ոտդ յար ջան

Կէղնի յաման յարա

 

https://youtu.be/I8idheHrxwE

Երգեցողություն

Ճիշտ երգեցողությունը կարող է լինել մարդու բարդույթները հաղթահարելու շատ էֆեկտիվ ձև։

Դեռ հնագույն ժամանակներից մարդիկ հասկացել են երաժշտության զորությունն ու դասել կոնկրետ գիտությունների շարքին։ Երաժշտությամբ հիվանդություններ են բուժել……

Ճիշտ երգելու ժամանակ ստեղծվում է բնական ադեկվատ վիճակ որը լավագույնս բուժում է մարդու հոգեբանական ու նաև դրանից բխող ֆիզիկական խնդիրները։

 

Որն է ճիշտ երգեցողությունը

Երգելու ժամանակ շատ կարևոր է թե ինչի վրա է կենտրոնանում միտքը։

Երգեցողությունը անմիջապես կապված է շնչառության հետ, իսկ շնչառությունը դա տիեզերական ինֆորմացիա է մեր օրգանիզմի համար, կյանքի սկիզբն ու վերջը։
Միտքը պիտի կենտրոնանա օրգանիզմի շարժիչ ուժի’ շնչի վրա։

 

Շունչ

Երգելու ժամանակ շունչը զգալը առաջնային խնդիր է։

Մի հնչյունի վրա երկար պահում ենք ձայնը ու շնչով ուժեղացնում,մեղմացնում այնքան, մինչև որ կզգանք մեր շունչը ձայնի համար աշխատեցնող մկանները։

Մեր գործը ամբողջ երգեցողության ժամանակ էդ մկանների հետ է, ոչ թե ձայնալարերի կամ բերանի, որտեղ ձայնը վերջնական ձև է ստանում։

 

Ձայնարտաբերման ժամանակ շունչը անցնում է մեր օրգանիզմով ու ապահովում այն նոր ինֆորմացիայով։

Պետք է շատ շնչառական վարժություններ անել ու զարգացնել վերոնշյալ մկանները։
Շնչառական վարժության ժամանակ կարող է նույնիսկ մի փոքր գլխապտույտ առաջանալ։ Ինֆորմացիոն դաշտի փոփոխությունը բերում է արյան շրջանառության թարմացման, ուղեղի սնուցման, ինչից էլ փոքր գլխապտույտի առաջացման։ Բայց դա միայն սկզբնական շրջանում։ Հետո օրգանիզմը սովորում է մեծ թափով ինֆորմացիոն ալիքների։

 

Ձայնարտաբերում

Ձայնալարերը մկաններ են որոնք շփվելով շնչի հետ տատանվում են ու իրենց երկարությանը համապատասխան ալիքային հաճախությամբ ձայն արձակում։ Որքան երկար են ձայնալարերը այնքան ցածր են հաճախությունները։

 

Նախ և առաջ պետք է փորձել գտնել ձայնի բնական վիճակը, որովհետև հատկապես հասունացման տարիքում տարատեսակ բարդույթների արդյունքում մարդը շեղումներ է ունենում իր բնական վիճակից ու էդ շեղումները շատ պարզ արտահայտվում են ձայնարտաբերման մեջ։ Էդ ժամանակ է ձևավորվում մարդու ձայներանգը (տեմբր), որն ինչպես մեր յուրաքանչյուրի տեսակը յուրահատուկ է ու չկրկնվող։

 

Բնական վիճակը գտնելու համար հանգիստ շնչում ենք ու առանց ձայնին որևէ ուղղություն կամ ձև տալու թողնում որ դուրս գա։ Հետո պահված հնչյունը ուժեղացնում ենք ու մեղմացնում։ Էս պրոցեսի ժամանակ լավագույնս մարդը զգում է իր շնչի աշխատանքը, որի ժամանակ էլ ձայնը ստանում է շնչի շիթի ճիշտ ձևը։

Դա ձայնարտաբերման սկզբնական ձևն է, որի հիմքով հետո կարելի է ինչ ձևով ու էսթետիկայով ասես երգել։

 

Ձայնը մշակելու ժամանակ չի կարելի շեշտը դնել ձայնուժի վրա։ Ձայնուժը կապված է շնչի հետ, իսկ շունչը միայն ֆիզիկական երևույթ չէ, կապված է մեր մտքի, էներգետիկ դաշտի հետ։ Պահեր կան երբ էդ դաշտը փակ է, ուզում ենք հանգստանալ, նստել, մտածել…. Էդ ժամանակ ձայնն էլ է փակվում, մեղմանում։ Մի ուրիշ պահի կարող է շունչը բացվել ու մենք ուզենանք սրտանց գոռալ, վազել, թռնել….

Երգեցողությունը պիտի համահունչ լինի մեր հոգեվիճակին, որ բնական ստացվի, որ լսողին էլ հաճելի լինի։ Լսողին առաջին հերթին փոխանցվում է մեր հոգեվիճակը հետո արդեն ձայնը։ Հակառակ դեպքում կդառնանք ձայնարտաբերման գործարան։

 

Հետաքրքիր է, բայց ճիշտ ձայնարտաբերման ժամանակ  ուղղվում է նաև երգելու ինտոնացիան….


Էս ամենին հաջորդում է ինչ որ մի երգի կատարում, որն արդեն կապված է մեր կյանքի, կենցաղի, ընկալումների, ճաշակի հետ ու ենթակա է անընդհատ զարգացման։

Բարով եկար սիրուն կռունկ-երգուսուցում

Բարով եկար, սիրուն կռունկ,

Ի՞նչ լուր բերիր հայրենիքես,
Խոսի’ր ինձ հետ ազատորեն,
Կյանքս կնվիրեմ ես քեզ:

Տեսա՞ր իմ հայրենյաց տունը,
Գեղեցիկ զարդարված բույնը,
Նորա սիրուն ես տանջված եմ,
Աչքերիցս կտրավ քունը:

Ազատ տեսա՞ր մեր լեռները,
Հաղորդեցի՞ր դու իմ սերը,
Այն լեռներու պաշտպանողը`
Արծըվի կորյուն ճտերը:

Տեսա՞ր մեր փոքրիկ բուրաստան,
Վարդ, մեխակ, շուշաններ շատ կան,
Եդեմական դրախտավայր, —
Նա կոչվում է Մայր-Հայաստան:

— Այնտեղ ունիս եղբայր ու քույր,
Միջազ, ի՞նչ կսպասես իզուր,
Արի’, առնեմ իմ թևերուն,
Գնանք, այնտեղ ուրախացուր:

Աշուղ ՄԻՋԱԶԻ

https://youtu.be/8y5HeDne0aI

Տալ-տալա երգուսուցում

Երգուսուցում առավոտյան ըդհանուր պարապմուքի ժամանակ <<Բալուի հարսանեկան երգերի ձայնագրում>> նախագծի շրջանակներում

Պարերգ

Գրառված է Բալուից գաղթած  Մարո Նալբանդյանի կատարումից

Կատարման յութուբյան լինք

Տալ տալա

Տալ տալա տալ տալա
Տալ պոյիդ ղուրպան
Մէջքուկըդ բարակ էր
Գըրկելուդ հայրան
Երեսըդ կարմիր էր
Պագնելուդ ղուրպան

Օր կըսեն Իստամբուլ
Սիրտըս կը թընդա
Վախնամ էրթաս չի գաս
Տուշմանըս խընդայ

Գըցի փոստախանան
Նամակ ձըգեցի
Տասնհինգ օր սպասեցի
Ճուղապը չառի

Հանդիպում Ստամբուլի Տատյան վարժարանի սաների հետ

Ծրագրում’

Ծանոթություն-զրույց համեմված ժողովրդական երգ, պարերի ուսուցում-կատարումներով

 

Առաջարկվող երգերի բառեր

https://docs.google.com/document/d/1u0Clt5FH-4h89PgEYh5y3HvcK8a5TbcZ1pKaVemPP1s/edit?usp=drivesdk&ouid=111421598879693220405

 

Լուսաբանում’

Սեբաստացի Խազեր

Բալուի տարածաշրջանի 25 հարսանեկան երգերի ձայնագրում

Ծրագիրը ներկայացնում է Տիգրանակերտի վիլաեթի Բալուի տարածաշրջանի 25 հարսանեկան երգերի ձայնագրում։ Ինչպես նաև տեղի մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրում։

Երգերը վերցված են երաժշտագետ Պետրոս Ալահայտոյանի աշխատությունից’

https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vilayetdiyarbekir/palu/localcharacteristics/songanddance.html

 

Իրականացնող թիմ

<<Սեբաստացի խազեր>> պատանեկան երկսեռ երգչախումբ

 

Ձայնագրում

<<ՄՍԿՀ>> ձայնագրման ստուդիա

 

Հնչյունային ռեժիսոր’

Կայ

 

Երգերին’ իրենց նոտաների ու տեքստերի հետ, կարող եք ծանոթանալ այս հղումով’

https://docs.google.com/document/d/1n6RqZHsweL1zcocec-JSkleuisXGSysyZb0DKcJOHLY/edit?usp=drivesdk&ouid=111421598879693220405

Սեբաստացի Խազեր պատանեկան երկսեռ երգչախմբի 2018-2019 աշխատանքների մասին

Ընդհանուր ծրագրեր

  1. Պարբերական երգուսուցումներ
  2. Բանգլադեշ-Ստամբուլ ճամփորդություն ;))
  3. Նոր, դեռ չիմացված ժողովրդական երգերի հայտնաբերում
  4. Ձայնագրությունների իրականացում

 

Աշխատելու գրաֆիկ

Ընդհանուր փորձեր

Շաբաթը 3 անգամ’ չորեքշաբթի, հինգշաբթի, ուրբաթ օրերին, ժամը 14:30

 

Անհատական փորձեր

Շաբաթը 2 անգամ, նույն օրերին, ազատ ժամերին

 

Պարբերական երգուսուցումների կազմակերպում

Ամիսը մեկ անգամ արդեն սովորություն դարձած երգուսուցումներ Երևանում ու Գյումրիում

Երգացանկ

Կոմիտաս
……………….
Հաբրբան
Կոտ ու կես
Զար զընգը
Էսօր ուրբաթ է պաս է
Էն դիզան
Խնկի ծառ
Առնեմ էրթամ
Երկինքն ամպել է
Հով արեք սարեր ջան
Տալ տալա
Թոն գուքա

Էդգար Հովհաննիսյան
………………….
Գորանի
Անուշ անուրջով

 

Մասնագիտական խնդիրներ

 

Երեխայի համար կարևոր է առհասարակ որևէ խմբակում (երգ, պար, թատրոն.…) աշխատել։ Խմբակները երեխայի մոտ զարգացնում են կարգուկանոնի, պատասխանատվության զգացումներ։

 

Երգչախմբում երգելու համար կարևոր է

  1. Խմբակային երգելու’ իրար լսելու, զգալու, լրացնելու կուլտուրան
  2. Անհատական խնդիրների հաղթահարում  սկսած տարրական ձայնարտաբերումից վերջացրած հոգեբանական բարդույթներից։

Սկսենք վերջից…

 

Անհատական բարդույթների հաղթահարման համար լավագույնս կարող է օգնել մարդու ինքն իրեն զգալու, իր ներսում կատարվողը հասկանալու պրոցեսը։ Դա ստեղծում է խիստ ադեկվատ, բնական վիճակ, որի ժամանակ շատ խնդիրներ ինքնաբերաբար հարթվում են։

Այդպիսի վիճակ է ստեղծում ճիշտ երգեցողությունը։

 

Ճիշտ’ այսինքն….

Երգելու ժամանակ շատ կարևոր է թե ինչի վրա է կենտրոնանում միտքը’ մեղեդու, երգի բառերի, հանդիսատեսի…. Որոշ դեպքերում ասում են ուղղակի մի կենտրոնացեք, թուլացեք և ամեն ինչ կստացվի…..

Իրականում երգելու ժամանակ միտքը պիտի կենտրոնանա սեփական օրգանիզմը զգալու վրա, իսկ օրգանիզմը աշխատեցնող առաջին պայմանը շունչն է։

 

Ես փոքրուց երգել եմ երգչախմբում հետո ուրիշ երգչախմբերում, հետո անհատապես, հետո սովորել եմ կոնսում, որն ինձ ուղղություն տալու փոխարեն ավելի  խճճեց, հետո լիքը փորձեր եմ լսել……

Էդպես էլ ոչ մի տեղ չգտա երգելու համար ամենակարևոր պայման հանդիսացող շունչը զգալու ու օգտագործելու հարցի պատասխանը։

Վերջին տարում(2018) չգիտեմ որ պահին ես ինձ համար սպառիչ պատասխան ու ձև գտա, որն արդեն պրակտիկայում տալիս է իր որակյալ արդյունքները։

Ամեն ինչ շատ պարզ է իրականում

Ձայնը ամենապարզ ձևով ուղիղ պահում ենք, հետո ուժեղացնում ու կամացացնում, հետո էլի ու էլի…..

Էս պրոցեսի ժամանակ հենց շունչն է աշխատում ու դու շատ լավ զգում ես էդ աշխատանքը։ Միտքդ կենտրոնանում է, ձայնդ ընդունում է շնչի շիթի ճիշտ ձևը,  շնչառական մկանները շատ արագ զարգանում են։ Այս ճիշտ , ադեկվատ վիճակում հետաքրքիր է, բայց ուղղվում է նաև երգելու ինտոնացիան….

 

Այ էսպես ճիշտ երգելը կարող է օգնել մարդուն լուծել ենթագիտակցության մեջ կորած շատ բարդույթներ…

 

Իսկ այ առաջին կետի մասին’ խմբակային երգեցողության կուլտուրայի զարգացման համար, առաջ են գալիս մարդկային հարաբերությունները։

Ինչքան այս հարաբերություններն են պահանջում սեր, հարգանք, զիջողություն, իրադրությունը զգալու, ճիշտ կողմնորոշվելու կարիք…. այնքան էլ խմբակային երգեցողությունը…. Ճիշտ նույն սկզբունքներն են գործում….

Էսպես խմբակային երգեցողությունը օգնում է մարդկային հարաբերություններին, վերջիններս էլ’ երգելուն

Հենց էդ ճիշտ մարդկային հարաբերություններն են որ ստեղծում են բարենպաստ պայմաններ խմբի կէանքի համար։

 

Հիմա մե’ր խմբի մասին մանրամասն

Արդեն գիտեք որ խումբը առաջինն է Հայաստանում գուցե նաև աշխարհում որ պատանեկան է ու երկսեռ, քանի որ տղաներն այդ տարիքում չեն կարողանում երգել։ Մեր խմբի տղաներն էլ իհարկե բացառություն չեն, բայց երկսեռ պատանեկան երգչախումբ ունենալու գայթակղությունն այնքան մեծ էր որ ջանք չխնայեցինք հետաքրքիր լուծումներ գտնելու….

Վերևում արդեն խոսել եմ շնչառությունը ճիշտ օգտագործելով կախարդական երգեցողության մասին։ Ուրեմն դա օգնում է որ ինչ որ չափով տղաները կարողանան ձայնը կառավարել։

Երկրորդն այն է որ մեր տղաները երգում են միայն այնպիսի ստեղծագործություններում, որտեղ շատ երգելու բան չկա:)))

 

Իրենք ավելի շատ խմբին պետք են որպես սյուն, որպես տղամարդ, որպես <<հարց լուծող>>…. Էդ զգացողությունը հաստատ իրենց հետագա կյանքի համար էլ օգտակար կլինի։

Նոր բարեկամական կապեր Սեբաստացի Խազեր ու Ստամբուլի Կարագյոզյան վարժարանի սաներ

1. Զրույց , ծանոթություն սաների միջև

2. երգուսուցում-Հաբրբան

3. Խմբի մի քանի կատարումներ

4. Միասնական կատարումներ

27.06.2018 ժամը 13.00 <<Սեբաստիա>> դահլիճ

Լուսաբանում’ Անի Նավասարդյան, Տաթև Աբազյան

Ձայնարտաբերման նոր մոտեցում

Դեռ հնագույն ժամանակներից մարդիկ հասկացել են երաժշտության զորությունն ու դասել կոնկրետ գիտությունների շարքին։ Երաժշտությամբ հիվանդություններ են բուժել……

Երգեցողությունը առավել, քան մյուս ճյուղերը հաստատում է վերոնշյալը, որովհետև.

Երգեցողությունը անմիջապես կապված է շնչառական համակարգի հետ, իսկ շնչառությունը դա անմիջական ինֆորմացիա է մեր օրգանիզմի համար, կապ տիեզերքի հետ, կյանքի սկիզբն ու վերջը։
Ձայնարտաբերման ժամանակ շունչը անցնում է մեր օրգանիզմով ու ապահովում այն նոր ինֆորմացիայով։

Ձայնը մշակելու համար պետք է նախևառաջ շնչառական վարժություններով զարգացնել փորի մկանները, որովհետև ձայնը կառավարվում է փորի համապատասխան մկաններով։
Շնչառական վարժության ժամանակ կարող է նույնիսկ մի փոքր գլխապտույտ առաջանալ։ Ինֆորմացիոն դաշտի փոփոխությունը բերում է արյան շրջանառության թարմացման, ուղեղի սնուցման, ինչից էլ փոքր գլխապտույտի առաջացման։ Բայց դա միայն սկզբնական շրջանում։ Հետո օրգանիզմը սովորում է մեծ թափով ինֆորմացիոն ալիքների։

Շնչառական վարժություններին հաջորդում է ձայնարտաբերման փուլը։

Ձայնալարերը մկաններ են որոնք շփվելով շնչի հետ տատանվում են ու իրենց երկարությանը համապատասխան ալիքային հաճախությամբ ձայն արձակում։ Որքան երկար են ձայնալարերը այնքան ցածր են հաճախությունները։
Մի հնչյունի վրա երկար պահում ենք ձայնը ու շնչով ուժեղացնում,մեղմացնում այնքան, մինչև որ ձայնը կստանա շնչի շիթի ձևը։ Դա բնական, ճիշտ ձայնարտաբերման ձևն է, որի հիմքով հետո կարելի է ինչ ձևով ու էսթետիկայով ասես երգել։

Էս ամենին հաջորդում է ինչ որ մի երգի կատարում, որն արդեն կապված է մեր կյանքի, կենցաղի, ընկալումների, ճաշակի հետ ու ենթակա է անընդհատ զարգացման։