Հայ կոմպոզիտորների պատարագներ

Կոմիտաս https://youtu.be/XtPfE6mHA_s

Մակար Եկմալյանhttps://youtu.be/YJSTHKEJnrA

Արա Պարթևյանhttps://youtu.be/v40tV37v22I

Տիգրան Մանսուրյան https://youtu.be/yUoINWiTqZA

Դավիթ Հալաջյան https://youtu.be/sSm-TQZun2g

 

Advertisements

Հայոց եկեղեցական եղանակները

Կոմիտասի հոդվածներից  և ուսումնասիրություններից 

Ավանդությունը հայոց եկեղեցական հին եղանակների գյուտը կամ կարգավորությունը, որ ամենայն հավանականությամբ գրերի գյուտի շրջանի արդյունքն է, վերագրում է ս. Սահակին։ Իսկ մինչև գրերի գյուտը հայոց եկեղեցիներում երգեցողությունը սաղմոսերգությունն էր։ Ժամանակի անցնելով սաղմոսերգությանը կից զարգացան շարականի եղանակները։

Արդյոք սաղմոսերգությունն ինչպիսի եղանակներով էր երգվում, հայտնի չէ. հավանականաբար ժողովրդական հին եղանակներով։
5-րդ դարում գրերի գյուտը, ս. գրքի թարգմանությունը հոգևոր երգեր առաջ բերին։ Հետզհետե զարգացավ եկեղեցական պաշտամունքն ու ժամերգությունը։ Հանդես եկան մի շարք երգիչներ, հորինեցին շարականներ, ճառեր, ներբողներ՝ եկեղեցական, տերունական եւ սրբոց տոների նշանակությունը ժողովրդին բացատրելու նպատակով։ Այսպես սաղմոսերգությունը տեղի տվեց շարականի եղանակներին։

Շարականի եղանակներից հետո կամաց-կամաց հանդես եկան տաղերի, գանձերի, ավետիսների և այլ հոգևոր երգերի տեսակներ՝ հանդիսավոր ժամերգության պահանջից։
Սոքա ևս ներբողներ են, միայն ժողովուրդն էր երգում։ Սոքա ժամանակի ընթացքում այնքան բազմացան և ճյուղավորվեցան, որ յուրաքանչյուր եկեղեցական տոն հատուկ տաղն ուներ։ Սոցանից առանձին-առանձին ժողովածու կազմեզավ, Տաղարան, Գանձարան, Երգարան անունով։

Տաղեր. սոցա բովանդակությունը պատկերացնում է պարզ կամ այլաբանորեն Քրիստոսի տնօրինություններն և սրբերի կյանքի, նահատակության Որևէ նշանավոր և ազդեցիկ րոպեն։
Գանձեր. սոքա արտահայտում են աշխարհի համար մաղթանք։ ԺԴ դարի վերջերում և մանավանդ, ԺԵ դարում գանձերը մեռելների վրա էին երգում, նոցա բերանից խոստովանելով զղջումը եւ աշխարհի ունայնությունը։ Գանձերի եւ տաղերի զանազանությունն այն է, որ առաջիններն իսկապես ճառեր են, արտաքին ձևը փոխած՝ տաղաչափական։
Ավետիսներ. սոցա նյութը առնված է ս. Ավետարանից հրեշտակների հովիվներին մանուկ Հիսուսի ծնունդն ավետելու րոպեն։ Ավետիսները վերագրում են Մ. Խորենացուն։
Շարականների բովանդակությունը շատ հարուստ է. արտահայտում է կրոնական զգացմունք։ Բովանդակության գլխավոր մասերն՝ ա. հավատի էական մասը. բ. Քրիստոսի տնօրինությունները. գ. եկեղեցու խորհուրդները. դ. ս. գրքից կտորներ, որոնք լուսաբանում են Քրիստոսի տնօրինությանց որեւէ գաղափարը. և ե. սրբերը, որոնք նպաստեցին քրիստոնեական ճշմարիտ լուսո տարածման։ Այսպիսի բազմակողմանի բովանդակություն ունեցող բանաստեղծական մի ս. գիրք, անշուշտ, պետք է որ ունենար և բազմապիսի եղանակ, համապատասխան կրոնական զգացմունքին։
Այս հանգամանքը բացատրվում է այսպես. տաղերի, գանձերի և մյուս հոգևոր երգերի եղանակները զանազան դարերում, այլ անձանց ճաշակին նայելով, փոփոխվել և աճել են, որովհետև սոցա գործածությունը ստիպողական չէ եղած, իսկ շարականի եղանակները պարտադիր և գործածության մեջ սահմանափակ լինելով՝ չեն փոխվել ըստ էության։ Թեպետ ԺԸ դարից հետո Կ. Պոլսո հարուստ և դեպի եկեղեցական եղանակները սեր ունեցող ամիրաների առատաձեռնությունից և հովանավորությունից օգուտ քաղեցին մի քանի տիրացուներ եւ մրցման ասպարեզ մտան, ջանք թափելով միմյանց գերազանցել կամայական կլկլանքներով և գեղգեղանքներով, որոնք բավական նպաստեցին եղանակների նախկին պարզության խախտման։ Այնուամենայնիվ շարականի եղանակներն ըստ էության անփոփոխ հասել են մեզ։
Մանրուսումն. Հին երաժիշտները Մանրուսումն ասելով հասկանում էին ուսումն եկեղեցական երգերի, եղանակների և խազերի մասին։
Մանրուսումն լիակատար իմացողները թերևս թվով շատ քիչ են եղել, որոնք և թաքստի են պահել իրենց գիտությունը ճիշտ այնպես, ինչպես հիսուն տարի առաջ Կ. Պոլսո հայ երաժիշտները՝ նոթաճիները արդի հայ իսկական ձայնագրությունը հացի խնդիր էին դարձրել։ Եթե երաժիշտները, որոնք իմաստուն կամ փիլիսոփա էին կոչվում այն ժամանակի լեզվով, չթաքցնեին, մյուս ձայնագրած, բազմաթիվ ձեռագիր կամ արտագրած երգարանների հետ մեր ձեռքը հասած կլիներ գոնե մի քանի օրինակ ևս ձեռնարկ հին խազերի և եղանակների մասին, որոնք Մանրուսման նյութն են։

ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԵՐԱժՇՏՈՒԹՅՈՒՆ

Հայկական եկեղեցական և ժողովրդական երաժշտությունը հիմնված է ոչ թե եվրոպական ութնյակի սիստեմի վրա, այլ քառալարի սիստեմի վրա՝ այնպես, որ նախորդ քառյակի վերջին ձայնը դառնում է հաջորդի առաջին ձայնը։

ԵՐԳԵՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆՔ Ս. ՊԱՏԱՐԱԳԻ

Քառյակների դրությամբ են հորինված և մեր թե՛ ժողովրդական, թե՛ եկեղեցական եղանակները, որոնք քույր-եղբայր են եւ նույն կազմությունն ունին։ Քառյակների դրության չենթարկվողներն օտարամուտ են։

Մեր երաժշտությունն էլ յուր ամբողջ ազգային ոգովն և ոճով նույնքան արևելյան է, որքան պարսիկ-արաբացին. բայց ո՛չ պարսիկ-արաբականը մերն է, և ո՛չ էլ մերը նորա մի մասն է. այլ խնդիր է, թե նոցա ազդեցությանն է ենթարկվել. ճիշտ այնպես, որպես մեր լեզուն հնդ-եվրոպականի մի ճյուղն է, այսպես են և պարսկերենը, քրդերենը, գերմաներենը, և այլն, բայց մեր լեզուն ո՛չ գերմաներեն, ո՛չ քրդերեն եւ ո՛չ էլ պարսկերեն է։
Երաժշտության և լեզվի շեշտադրության օրենքները սերտ կապ ունին։ Երկուսի շեշտերն անբաժան ընթանալով մի անքակտելի ներդաշնակություն պետք է ներկայացնեն. հակառակ դեպքում լեզվի և եղանակի դաշնակը հիմն ի վեր խանգարվում է,որովհետև, ուր լեզուն է շեշտվում, երաժշտությունն անշեշտ է, և ընդհակառակն՝ այսպես քաշ է գալիս եղանակը։

ՀՓԵ-ի համերգը ՄՍԿՀ-ում

<<Հայաստանի փոքրիկ երգիչներ>> երգչախումբը համերգով հանդես կգա Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրում

Հունվարի 31-ին ժամը 16:00- ին

https://erajhshtakankentron.wordpress.com/2018/01/22/%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d6%83%d5%b8%d6%84%d6%80%d5%ab%d5%af-%d5%a5%d6%80%d5%a3%d5%ab%d5%b9%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%a5%d6%80%d5%a3%d5%b9%d5%a1%d5%ad%d5%b4/

Պատանեկան երգչախմբի առանձնահատկությունները

2017- ին Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրում ես ու կրթահամալիրի շատ համարձակ ղեկավարությունը հանձն առանք մի անասելի բարդ գործ’ ստեղծել պատանեկան երկսեռ երգչախումբ 🙂

Ուզում եմ կիսվել ձեզ հետ իմ աշխատանքային փորձով։

Հերիք չէ որ պիտի փորձենք կոտրել մեր տղաների տարբեր տեսակի բարդույթները կապված երգելու հետ, մի հատ էլ պիտի երգելու փորձ չունեցող, ոչ երաժիշտ երեխաներից կիրթ ձայնարտաբերում ու բազմաձայն երգեցողություն ստանանք, ինչը նույնիսկ պրոֆեսիոնալ երաժիշտների դեպքում կարող է ամիսներ տևել։

Այս ամենը քիչ է, առաջ են գալիս նաև պատանեկության շրջանի առանձնահատկությունները’ 14, 15- ից 17, 18 տարեկանների մտավոր և եվ ֆիզիկական դժվար անցումային փուլերը։

Երգչախումբն ունի սահմանափակ ձայնածավալ հատկապես տղաների մասով.
Եթե աղջիկները կարող են ապահովել 2 ձայնաբաժին’ սոպրանո և ալտ (այս մեկն էլ դեռ այն հնչողությունը չունի, որովհետև ինչպես գիտենք ձայնը տարիքի հետ է ավելի ու ավելի թավանում), ապա տղաներն ապահովում են միայն բաս, լավագույն դեպքում բարիտոն ձայնաբաժինները։ Տենորի դիապազոնում այս տարիքի տղաները չեն կարողանում երգել, չեն կարողանում առհասարակ կառավարել ձայնը։
Ձայնածավալը տղաների մոտ կազմում է Փոքր օկտավայի լյայից մինչև Մեծ օկտավայի լյա, սոլ։ (Նշեմ նաև ազգային առանձնահատկության մասին’ կապված մեր ֆիզիկական կառուցվածքի հետ. օրինակ Կոմիտասն իր խմբերգերում Մեծ օկտավայի սոլից ներքև չի գրել, հաշվի առնելով շատ ցածր բասերի բացակայությունը):
Ամբողջ կրթահամալիրում մի տղա կա միայն’ Արեգ Գալոյանը, որ տենոր է ու կարողանում է երգել իր ձայնածավալում:
Բացառություն է 🙂

Բացի փոքր ձայնածավալը տղաների ձայնը գտնվում է նաև շատ նստած, դեռ նոր-նոր քնից արթնացող վիճակում։ Իրենք չեն տիրապետում ճիշտ ձայնարտաբերելու տեխնիկային, ոգևորված ուզում են միանգամից ուժեղ երգել, իսկ ձայնը թույլ չի տալիս ու սկսում են կոկորդին զոռ տալով գոռգռալ, ինչն էլ ստեղծում է անբավարարության զգացողություն ու իրենք փակվում են, բարդույթավորվում, հրաժարվում երգելուց։
Ահագին դժվար է իրենց համոզելը որ պետք է սկսել շատ մեղմ ձայնից, մինչև որ երկար շնչառական վարժությունների հետեանքով կզարգանան համապատասխան մկաններն ու նորմալ ձայն դուրս կգա իրենցից։
Գործի ուղիղ կեսը իրենց համոզելու ու տրամադրելու վրա է ծախսվում… 🙂
Շատ պատասխանատու գործ է, հանկարծ չվնասել, ճիշտ մշակել ձայներն այս առանց այդ էլ խոցելի տարիքում։

Հոդվածս գրելու ամենակարևոր պահը երևի սա է, որ երգչի հետ աշխատելուց շեշտը պետք է դնել ոչ թե ձայնուժի, այլ հոգեկան բնական ու հանգիստ վիճակի վրա, այնքան ժամանակ, մինչև որ մկանային համակարգը բավարար ձայն ստանալու չափով կզարգանա։
Անգամ կոնսերվատորիայում էս խնդրի հետևանքով շատ ուսանողներ բարդույթավորվում են ու դա լինում է իրենց երգչային կարիերայի սկզբնավարտը…

Մինչև այս պահը չէի խոսում սրա մասին, որովհետև չէի զգում որ գործն ընթացք է ստացել’ անընդհատ որոնումների ու փորձարկումների մեջ էի։
Ընթացք ասելով ի նկատի ունեմ ձևավորված որոշակի թիմ, որից պիտի ծնունդ առնեն մեր ստեղծագործական խելառությունները…

Ամեն երկուշաբթի, երեքշաբթի, հինգշաբթի, ուրբաթ 14:30- ից 15:15 համեցեք մեր փորձերին

Բարի երթ …

Մեր երգերը և մենք

Սովորում ենք հայկական ժողովրդական երգեր… 🙂
Հրավիրում ենք երգել իմացող և չիմացող բոլոր տարիքի ու սեռի մեր հայրենակիցներին։
Նպատակը մեր մաքուր ժողովրդական երգերը մեր առօրեա վերադարձնելն ու մեր ազգային հոգեկերտվածքը վերականգնելն է։

Միջոցառմանը միացել են մի խումբ կազմակերպիչ կամավոր երիտասարդներ և երգերը սովորեցնելու պրոցեսին օգնող մի քանի խմբեր’ Երևանում <<Խազեր>>  երգչախումբը, <<Կտոր մը երկինք>> դուետը, Գյումրիում <<Հրայրք>> ազգային երգ ու պարի խումբն ու Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի <<Պատանի խազեր>> երգչախումբը։

Հուսանք կշատանանք ու կբազմսնանք 😉

Նախատեսում ենք կազմակերպել նաև Ջերմուկում, Գորիսում և այլուր…

Մեր ֆեյսբուքյան էջը

https://www.facebook.com/%D5%84%D5%A5%D6%80-%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%A5%D6%80%D5%A8-%D6%87-%D5%B4%D5%A5%D5%B6%D6%84-556358594704400/

 

Արևի ծնունդն ու Նոր տարին

Ժողովրդի մեջ ընդունված է եղել Սուրբ Ծնունդը կապել Ամանորի հետ ու երբ Ամանորն են տոնել, այդ ժամանակ էլ Սուրբ Ծնունդ են գովերգել։ Նշենք նաև որ Սուրբ Ծնունդն ու Հարութեունն էլ է նույնացվել մեզանում։

Հին տոնակատարությունները կապված են եղել բնական օրինաչափությունների հետ։ Նոր տարին տոնում էին գարնանը’ զատկին, մարտի 21- ին’ գարնան գիշերահավասարի օրը: Դրան նախորդում էր Մեծ պասը, Պասին’ Բարէկէնդանը, Բարէկէնդանին’ Տրնդեզը, իսկ Տրնդեզը արևի ծնունդի հետ կապված տոն է։

Չգիտեմ Արևի ծնունդը երբ է’ դեկտեմբերի 25- ին, հունվարի 6- ին, թե մարտի 21- ին????? ……. Բայց հաստատ գիտեմ որ մի օր Արևն իր անունը փոխեց ու դարձավ Քրիստոս, բայց արևի ծնունդի տոնակատարություններն իրենց երգերով պահպանվեցին…

Տեսեք Զատկի երգերի բառերը ու նաև մեր լավագույն ազգագրագետներից մեկի’ Արուսյակ Սահակյանի դասախոսությունը այս թեմայով 😉

Զատիկ զատիկ
Տէրն հարութեուն է առել
Զատիկ զատիկ
Հավը կարմիր է ածել
Պողոսն երազ է տեսել
Պողոս երազդ բարի

Զատիկ զատիկ
Շընորհավոր նոր տարի
Զատիկ զատիկ
Նոր տարի ու նոր բարի
Զատիկ զատիկ
Շընորհավոր նոր տարի
Զատիկ զատիկ
Նոր տարի ու նոր բարի

Ախպեր ելի էդ քնից
Գինի խմի էն գավից
Գինին թող անուշ լինի
Գինին անապակ լինի…
4:20 րոպեից

Յալալի

Տէրն հարութեուն է առել
Յալալի
Հավը կարմիր է ածել

Յալալի
Պողոսն երազ է տեսել
Յալալի
Պողոս երազդ ի բարի

Շընորհավոր նոր տարի
Նոր տարի ու նոր բարի

Ախպերս ուր է ուր է
Ախպեր բախչան ի քուն է

Նախշուն բարձը գլխուն է
Ջուրն վերևով անցել է

Նախշուն բարձը թռչել է
Ախպորս քնից հանել է

Ախպեր ելի ել քնից
Գինի խմի էս գավից…

Զատիկ զատիկ նավակատին
Արի նստի մեր տան մոտին
Իմ մեր քե կանի ուր լաճիկ
Իմ մեր քե կանի ուր հարսիկ
Ես քե կտամ իմ խաս գուլպեն
Արի խեր բեր մեր տան վրեն…

Մի քանի երգեր այս տոնակատարությունների հետ կապված 😉

Գնացեք տեսեք

Բասեն բարի

Կաղանդոսը եկել է
Դռան տակը կայնել է
Շալե շապիկ հագել է
Շիլա շապիկ հագել է
Ոտքը չափռաստ հագել է
Սազը ձեռքը բռնել է
Գոնչի-գոնչի կխաղա (“կանչել” բառն է)
Շընորհավոր Նոր տարի
Աղեկություն տուն տարի
Ամեն տարի բարով հասիք

Սոխ ու սխտոր

 

Ի միջի այլոց.

Եկեղեցին փաստորեն ոչ թե միավորող նշանակություն է ունեցել, ինչպես ընդունված է կարծել, այլ հակառակը, որովհետև.
Դարեր շարունակ պետականություն չունենալու պայմաններում չենք ձուլվել մեր մշակութային խորը արմատների հաշվին, իսկ եկեղեցին հարվածել է հենց ժողովրդական մշակույթին ցուցաբերելով նախանձախնդիր վերաբերմունք հին սովորույթների, երգերի, պարերի հանդեպ, փորձելով արհեստականորեն փոխել տոնակատարություններն եւ դրանց իմաստները, որոնք ժողովրդին միավորող ամենառաջին պայմանն են։
Նախանձախնդիր վերաբերմունքի ապացույցներից մեկն էլ այն է, որ<<Սասնա ծռեր>> էպոսը գրառվել է բոլորովին վերջերս 19- րդ դարում… Գրագիտությունը վանական համալիրներում էր ու ժողովրդական շատ վեպեր իրենց երգ ու պարով, թատերական ու ծիսական խաղերով երկար ժամանակ չգրառվելով ու քսրկոծվելով մոռացվել են։

Խնդրում եմ <<եկեղեցին>> չնույնացնել <<Քրիստոնեկան ուսմունքի>> հետ։ Եկեղեցին կոնկրետ քաղաքականություն է, վատ ու լավն էլ իր քաղաքական գործիչների հետ անընդհատ փոփոխող, իսկ ուսմունքը մի ամբողջ ապրելակերպ։

Խազերի մասին :)

“Խազեր” երգչախումբը երգում է հայ ազգային երաժշտություն՝ մասնավորապես Կոմիտաս:

Երգչախումբը ստեղծվել է 2012-ին՝ կամավոր, երաժշտասեր երիտասարդների նախաձեռնությամբ: Երգչախմբում երգում են տարբեր մասնագիտությունների ու նախասիրությունների տեր երիտասարդներ(երաժիշտներ, բնապահպաններ, ազգագրագետներ…), բայց բոլորին միավորել է ազգային երաժշտութունը տարածելու ու զարգացնելու գաղափարը: Դրա մի փոքրիկ մասնիկն էլ ներկայացնում է երգչախմբի անունը: Խազերը հին հայկական նոտագրությունն է, որը կարդալու բանալին կորսվել է 17-18-րդ դարերում և վերականգնվել 19-րդ դարում մեծագույն հայ երաժիշտ, ազգագրագետ Կոմիտասի կողմից: Ցավոք 1915 թ.-ի Թուրքերի կողմից իրականացված Հայերի ցեղասպանությունից հետո Կոմիտասի ձեռագրերի մի մասը կորսվեց: Դրանց մեջ կային Խազերի մասին աշխատություններ ու էլի՝ համաշխարհային երաժշտական ժառանգության համար բավականին թանկ նյութեր: Այժմ Խազագիտությամբ զբաղվում է երաժշտագետ, Կոմիտասագետ Արթուր Շահնազարյանը և հուսանք որ մի օր մենք Խազերի օգնությամբ կերգենք մեր երգերը:
Երգչախմբի երգացանկի հիմնական մասը հենց կազմում են Կոմիտասի բազմաձայնած Հայ գեղջուկ և եկեղեցական երգերը: Դրանց թվում՝ աշխատանքային, ծիսական, սիրային-քնարական, հայրենասիրական պարային, և այլն…

Ներկայացնում ենք մեր համերգներից մի քանիսը

Համերգ Գորիսում  21.08.2017: https://www.youtube.com/playlist?list=PL-5-IdUbntrZSwShq1B1ZVjyHE2qhfrzo

Կոմիտաս և հայ ժամանակակից կոմպոզիտորներ. ՆՓԱԿ. Խազեր.17.06.2015: https://www.youtube.com/playlist?list=PL-5-IdUbntrbpaudEsYsSQxyRZlbMJzuZ

13.09.2014 Charity Concert for Freedom Fighters / Բարեգործական Համերգ Ազատամարտիկների Համար: https://www.youtube.com/playlist?list=PL-5-IdUbntrb5Iu3E-c9DwWcnHE0JEBxU

Երգչախմբի կազմակերպած միջոցառումներին կարող եք ծանոթանալ հետևյալ հղումով՝
https://www.youtube.com/watch?v=uSNxzkZztYU&list=PLsAHVpudforv-jnWsfx74ITNibm2os4Q5

Երգչախմբի էլեկտրոնային հասցեն

khazerchoir@gmail.com

Երգչախմբի ֆեյսբուքյան էջը
https://www.facebook.com/Khazerchoir/

ՄՍԿՀ Երկսեռ պատանեկան Երգչախումբ

Երգչախմբի կազմը

Երգչախմբում երգում են կրթահամալիրի ավագ դպրոցի ուսանողները, Քանի որ երկսեռ երգչախմբի համար տղամարդկանց ձայներն արդեն պիտի հասունացած լինեն։ Պարտադիր է նաև երաժշտական լսողությունը քանի որ երգչախմբում երգելու են բազմաձայն։

Երգչախմբում երգելու կարևորությունը

Երգչախմբային արվեստը զարգացնում է ոչ միայն կիրթ երգեցողություն, լավ լսողություն, ճաշակ, այլև ձևավորում է շրջապատի հետ շփվելու բարձր մշակույթ, իրար  հարգելու, զիջելու մտածողություն։

Երգացանկը

  • Հաբրբան-Կոմիտաս
  • Զար զընգը-Կոմիտաս
  • Սև ա չոբանի շունը-Կոմիտաս
  • Էն դիզան-Կոմիտաս
  • Խնկի ծառ-Կոմիտաս
  • Անուշանուրջով-Էդգար Հովհաննիսյան
  • Ես չեմ մոռանում –  Էդգար Հովհաննիսյան
  • Սարդարապատ –  Էդգար Հովհաննիսյան
  • Զարթիր լաօ – Ռոբերտ Պետրոսյան
  • Ձյուն – Ռուբեն Հախվերդյան
  • Պապիկ, մամիկ – Սերգեյ Աղաջանյան

Հետագայում կհամալրվի Կոմիտասի, Էդգար Հովհաննիսյանի, Երվանդ Երկանյանի ուրիշ ազգերի կոմպոզիտորների’ հատկապես ֆոլկլորային մշակումներով։

Փորձեր

Ամեն երկուշաբթի, երեքշաբթի, հինգշաբթի, ուրբաթ 14:30 համեցեք մեր փորձերին, երաժշտության դասարաններից որևէ մեկում :

Աշխատանքի ընթացքում

1. Անում ենք լիքըըը շնչառական վարժություններ

2. Սովորումենք երգեր

3. Ձեռք ենք բերում որոշակի կիրթ երգչային մշակույթ’ Ճիշտ ձայնարտաբերության, որը ստանում են շնչառությունը մարզելու, և երգելու ընթացքում իրար լսելու, չբղավելու, բազմաձայն երգելու միջոցով։