Հայ-ժող երգերի ուսուցում խազերի մասնակցությամբ

https://www.facebook.com/events/185397305343072/?ti=as

Advertisements

Խազերի մասին :)

“Խազեր” երգչախումբը երգում է հայ ազգային երաժշտություն՝ մասնավորապես Կոմիտաս:

Երգչախումբը ստեղծվել է 2012-ին՝ կամավոր, երաժշտասեր երիտասարդների նախաձեռնությամբ: Երգչախմբում երգում են տարբեր մասնագիտությունների ու նախասիրությունների տեր երիտասարդներ(երաժիշտներ, բնապահպաններ, ազգագրագետներ…), բայց բոլորին միավորել է ազգային երաժշտութունը տարածելու ու զարգացնելու գաղափարը: Դրա մի փոքրիկ մասնիկն էլ ներկայացնում է երգչախմբի անունը: Խազերը հին հայկական նոտագրությունն է, որը կարդալու բանալին կորսվել է 17-18-րդ դարերում և վերականգնվել 19-րդ դարում մեծագույն հայ երաժիշտ, ազգագրագետ Կոմիտասի կողմից: Ցավոք 1915 թ.-ի Թուրքերի կողմից իրականացված Հայերի ցեղասպանությունից հետո Կոմիտասի ձեռագրերի մի մասը կորսվեց: Դրանց մեջ կային Խազերի մասին աշխատություններ ու էլի՝ համաշխարհային երաժշտական ժառանգության համար բավականին թանկ նյութեր: Այժմ Խազագիտությամբ զբաղվում է երաժշտագետ, Կոմիտասագետ Արթուր Շահնազարյանը և հուսանք որ մի օր մենք Խազերի օգնությամբ կերգենք մեր երգերը:
Երգչախմբի երգացանկի հիմնական մասը հենց կազմում են Կոմիտասի բազմաձայնած Հայ գեղջուկ և եկեղեցական երգերը: Դրանց թվում՝ աշխատանքային, ծիսական, սիրային-քնարական, հայրենասիրական պարային, և այլն…
<Խազեր> երգչախումբը Կարևորում է դպրոցներում և հասարակական վայրերում երգելը ու տարածելը ազգային երաժշտությունը:
Կազմակերպել է համերգներ տարբեր բարեգործական ու բնապահպանական միջոցառումների համար:
Երգել է Երևանում, մարզերում, Արցախում:
2014 թ.-ին մի խումբ այլ երիտասարդների հետ կազմակերպել է քաղաքային տրանսպորտում հայկական ազգային երաժշտությամբ CD-ներ բաժանելու միջոցառումը: Բաժանելու ընթացքում երիտասարդները խմբերով բարձրանում էին ավտոբուսներ ու երգում ժողովրդական երգեր:
Նույն կերպ CD-ներ են բաժանվել ծննդատներում՝ արդեն հայկական օրորներով:
Միջոցառումներին կարող եք ծանոթանալ հետևյալ հղումով՝
https://www.youtube.com/watch?v=uSNxzkZztYU&list=PLsAHVpudforv-jnWsfx74ITNibm2os4Q5

Երգչախմբի էլեկտրոնային հասցեն
khazerchoir@gmail.com

Երգչախմբի ֆեյսբուքյան էջը
https://www.facebook.com/Khazerchoir/

Երգերի բառեր…

Ես չեմ մոռանում

Ես չեմ մոռանում կարոտով մի հաշտ
Մանուշակագույն մայրամուտ միգասքող
Ամպերդ մաքուր ողողված ոսկով
ԵՒ քեզ հայրենի անուշ լեռնաշխարհ

Կարծես ականջիս հնչում է բարակ
Զանգակը գյուղի քարաշեն ժամից
Որպես մի կռունկ ջոկված երամից
Այնպես լալագին այնպես անճարակ

Ու դեմս են ելնում պարզմիտ ու բռի
Գյուղացիք ծանոթ զարմանքով նայում
Վայրի և կոպիտ սիրով փայփայում
Երբ ճանաչում են ժպտալով բարի

 

Անուշ անուրջով

Անուշ անուրջով պաճուճիր հոգիս
Նստիր մահճիս մոտ ու տխուր երգիր
Մոր պես քնքշաբար մոտեցիր դեմքիս
Խաղաղ փայփայիր սիրտս տարագիր
Լայն դաշտերի մեջ դանդաղ մշուշում
լքված լռության ծածկոցն է իջել
Իմ սիրտը հավետ կարոտն է մաշում
Տխուր իմ հոգում երգերն են ննջել
Երգիր ինձ համար, երգիր ինձ համար
Ինձ հեքիաթ ասա անրջանք բեր ինձ
Ցրիր քո երգով մռայլ ու համառ
Աշնան գիշերը իմ լքված սրտից

 

Սարդարապատ

 Երբ չի մնում ելք ու ճար,
Խենթերն են գտնում հնար.
Այսպես ծագեց, արեգակեց
Սարդարապատի մարտը մեծ:

Զանգեր ղողանջեք,
Սրբազան քաջերին կանչեք
Այս արդար պատից
Սերունդներ դուք ձեզ ճանաչեք
Սարդարապատից:

Ավարայրից ջանք առանք,
Այստեղ մի պահ կանգ առանք,
Որ շունչ առած, շունչներս տանք
Սարդարապատի պատի տակ:

Զանգեր ղողանջեք,
Սրբազան քաջերին կանչեք
Այս արդար պատից
Սերունդներ դուք ձեզ ճանաչեք
Սարդարապատից:

Բայց մենք չընկանք,
Մենք միշտ կանք,
Մենք չհանգանք դեռ կգանք,
Երբ տան զանգը, ահազանգը.
Որ մեր հոգու պարտքը տանք:

Զանգեր ղողանջեք,
Սրբազան քաջերին կանչեք
Այս արդար պատից
Սերունդներ դուք ձեզ ճանաչեք
Սարդարապատից:

Զարթիր լաօ

Չուր եփ մնամ էլու դռներ
Էրթամ ժողվիմ զիմ խեղճ գառներ
Զուգեմ զիմ բաղչայի դռներ
Զարթի՛ր լաօ, մռնիմ քզի

Խեղճ մշեցին մեռաւ լալով
Օտար երկրներ ման գալով
Մեռաւ թուրքի հարկը տալով
Զարթի՛ր լաօ, մռնիմ քզի

Սուլթան ասկեար, զօրք է ժողվեր
Եկել Մշոյ դաշտն է պատել
Սուլթան կ’ուզէ ջնջել մզի
Զարթի՛ր լաօ, մռնիմ քզի

Ոտքի գայնեք, կտրիճ Խերան
Զորքով գնա առաջ ուրան
Սալաթ մեյրու բաժին ղուրբան
Զարթի՛ր լաօ, մռնիմ քզի

 

Պապիկ – մամիկ

Պապիկ մամիկ կարգեք զիս
Հովիվ մարդու մի տաք զիս
Կոտրե զկթոց մոռնա զիս
Պապիկ մամիկ կարգեք զիս

Պապիկ մամիկ կարգեք զիս
Ջուլհակ մարդու տվեք զիս
Թալե զըմքուկ գրկե զիս
Պապիկ մամիկ կարգեք զիս

Պապիկ մամիկ կարգեք զիս
Նախրորդ մարդու տվեք զիս
Կուլֆի տակին քնցու զիս
Մաքու կաթով սնցու զիս

Պապո մամե կարգեք զիս
Շոկլիկ աղջիկ ուզեք զիս
Ունքեր կամար, աչեր ծով
Ունքեր կամար, աչեր ծով

Պապիկ մամիկ կարգեք զիս
Հովիվ մարդու մի տաք զիս
Կոտրե զկթոց մոռնա զիս
Պապիկ մամիկ կարգեք զիս

Պապո մամե կարգեք զիս
Շոկլիկ աղջիկ ուզեք զիս
Ունքեր կամար, աչեր ծով
Ունքեր կամար, աչեր ծով

Պապիկ մամիկ կարգեք զիս
Նախրորդ մարդու տվեք զիս
Կուլֆի տակին քնցու զիս
Մաքու կաթով սնցու զիս

 

Ձյուն

Ձյունը երկար սպասեց գիշերվա իր խորհրդին,
Մինչև լույսերը հանգան, ու ձայները լռեցին,
Ու հանկարծ գիշերվա մեջ ինչ-որ բան զրնգաց,
Խենթի պես պարելով` փաթիլներն իջան ցած:

Ձյունը գալիս է դանդաղ, ձյունը իր երգն է երգում,
Ձյունը իջնում է թեթև, ձյունն իր հեքիաթն է պատմում:

Արծաթե թիթեռնիկներ, պոկված կապույտ հեքիաթներից,
Թևածելով իջան ներքև, երգով լցրին քաղաքը ծեր,
Ու երազկոտ կտուրներին բերին ճերմակ հանդարտություն,
Ու երազկոտ կտուրներին բերին ճերմակ հանդարտություն…

Ձյունը գալիս է դանդաղ, ձյունը իր երգն է երգում,
Ձյունը իջնում է թեթև, ձյունն իր հեքիաթն է պատմում…

Ոսկեծամ գեղեցկուհի, առանց քեզ ես չեմ ապրի,
Առանց քեզ ձյունը ճերմակ, ախ, շուտով կդադարի,
Հայտնվի’ր գիշերվա իրական հեքիաթում,
Որ մինչև լուսաբաց մեզ իր գիրկն է առնում…

Ձյու’ն, սպիտա’կ ձյուն, մեղքերիս բե’ր թողություն,
Սպիտա’կ ձյուն, իմ ճերմակ քնքուշություն,
Սպիտա’կ ձյուն, իմ ճերմակ մանկություն….

Արծաթե թիթեռնիկներ, պոկված կապույտ հեքիաթներից,
Թևածելով իջան ներքև, երգով լցրին քաղաքը ծեր,
Ու երազկոտ կտուրներին բերին ճերմակ հանդարտություն,
Ու երազկոտ կտուրներին բերին ճերմակ հանդարտություն…

 

Մերիկ, մերիկ

 Մերիկ մերիկ անուշ մերիկ
Անուշ մերիկ
Լուսուն գելնիս մ’ ավլես թախտիկ
Մ’ ավլես թախտիկ
Օր չըկորի աղջկա հետքիկ
Օր չըկորի աղջկա հետքիկ

Փեսեն ելավ արևելքեն
Արևելքեն
Կռունկ էկավ Վանա ծովեն
Վանա ծովեն
Հարսիկ տարան Մեղրագետեն
Հարսիկ տարան Մեղրագետեն

 

Թագվորագովք

Թագավոր ինչ բերեմ քո նման
Քո կանաչ արևու նման
Էն արեգական որ կըծաղկէր
Ծաղկէր քո արևու նման
Էն արեգական որ կըծաղկէր
Ծաղկէր քո արևու նման

Թագավոր ինչ բերեմ քո նման
Քո կանաչ արևու նման
Անթառամ ծաղիկ որ կըծաղկէր
Ծաղկէր քո արևու նման
Անթառամ ծաղիկ որ կըծաղկէր
Ծաղկէր քո արևու նման

 

Հաբրբան

Հաբրբան
Ջանե ջան
Սիրել եմ սերն երեսին
Անթառամ թերն երեսին
Ով իմ սիրածն ինձ չի տա
Աստըծու կերն երեսին
Ով իմ սիրածն ինձ չի տա
Աստըծու կերն երեսին

Հաբրբան
Ջանե ջան
Սարի թրթնջուկ թազա
Մեղր ու շաքար քեզ մազա
Ինձ պես նազանի աղջիկ
Քեզ պես տղին ոնց սազա
Ինձ պես նազանի աղջիկ
Քեզ պես տղին ոնց սազա

 

Հաբրբան
Ջանե ջան
Բուսել ես բաղի միջին
Շամամի թաղի միջին
Գիշեր ցերեկ միալար
Դու ես իմ խաղի միջին
Գիշեր ցերեկ միալար
Դու ես իմ խաղի միջին

Հաբրբան
Ջանե ջան
Բլբուլի պես խաղ ասա
Աշուղի պես տաղ ասա
Ինչքան որ գովես արժեմ
Իմ մոր գովական փեսա
Ինչքան որ գովես արժեմ
Իմ մոր գովական փեսա

 

Զար զընգը

Զար զընգը, զար զընգը
Թող զընգա
Զար զընգը, զար զընգը
Թող զընգա
Պարենք գիշեր լուսնկա
Պարենք գիշեր լուսնկա

Էս գիշեր լուսնակ գիշեր
Զար զընգը, զար զընգը
Թող զընգա

Ձունն էկել զգետին նախշեր
Զար զընգը, զար զընգը
Թող զընգա

Էլի պարը բոլորավ
Զար զընգը, զար զընգը
Թող զընգա

Յարս միջին մոլորավ
Պարենք գիշեր լուսնկա

Զար զընգը, զար զընգը
Թող զընգա
Զար զընգը, զար զընգը
Թող զընգա
Պարենք գիշեր լուսնկա
Պարենք գիշեր լուսնկա

 

Էսօր ուրբաթ է պաս է

Դե, հե, զընգը զընգը
Դե, հե ջան

Սրտիկ արծաթե թաս է
Դե, հե, զընգը զընգը
Դե, հե ջան

Ջուր կուգա վերին սարեն
Սարն օլորելեն
Կըթափի մարմար քարեն
Կաթ-կաթ ծորելեն

Սրտիկ մալուլ մի մնա
Դե, հե, զընգը զընգը
Դե, հե ջան
Աշխարհ մարդու չի մնա
Դե, հե, զընգը զընգը
Դե, հե ջան

Ջուր կուգա վերին սարեն
Սարն օլորելեն
Կըթափի մարմար քարեն
Կաթ-կաթ ծորելեն

Խազեր-ՄՍԿՀ Երկսեռ պատանեկան Երգչախումբ

Երգչախմբի կազմը

Երգչախմբում երգում են կրթահամալիրի ավագ դպրոցի ուսանողները, Քանի որ երկսեռ երգչախմբի համար տղամարդկանց ձայներն արդեն պիտի հասունացած լինեն։ Պարտադիր է նաև երաժշտական լսողությունը քանի որ երգչախմբում երգելու են բազմաձայն։

Այս պահին երգչախմբի կազմում են’
Արեն Պողոսյան
Ալեքս Թադևոսյան
Հարութ Ասատրյան
Միքայել Դանիելյան
Անրի Մարտիրոսյան
Արեգ Սերոբյան
Դավիթ Առաքելյան
Քրիստինե Մեսրոպյան
Մելինե Մարտիրոսյան
Շուշան Հակոբջանյան
Դանիելլա Քոչարյան
Արփինե Մանուկյան
Լուսինե Ալեքսանյան
Սոնա Փափազյան
Մարգարիտա Մանվելյան
Լյուսի Խաչատրյան
Նարե Մամիկոնյան

Երգչախմբում երգելու կարևորությունը

Երգչախմբային արվեստը զարգացնում է ոչ միայն կիրթ երգեցողություն, լավ լսողություն, ճաշակ, այլև ձևավորում է շրջապատի հետ շփվելու բարձր մշակույթ, իրար  հարգելու, զիջելու մտածողություն։

Երգացանկը

Անուշ անուրջով – Էդգար Հովհաննիսյան
Ես չեմ մոռանում –  Էդգար Հովհաննիսյան
Սարդարապատ –  Էդգար Հովհաննիսյան
Զարթիր լաօ – Ռոբերտ Պետրոսյան
Ձյուն – Ռուբեն Հախվերդյան
Պապիկ, մամիկ – Սերգեյ Աղաջանյան

Հետագայում կհամալրվի Կոմիտասի, Էդգար Հովհաննիսյանի, Երվանդ Երկանյանի ուրիշ ազգերի կոմպոզիտորների’ հատկապես ֆոլկլորային խմբերգերով։

Ելույթներ-համերգներ

Երգչախումբն արդեն 2 անգամ ելույթ է ունեցել։

Հոկտեմբերի 13- ի մեդիահինգշաբթիին ՄՍԿՀ Մարմարյա սրահում, երբ հայտարարվեց խմբի գործունեության մեկնարկը։

Հոկտեմբերի 18- ին ՄՍԿՀ մեծ համերգադահլիճում <<Խազեր>> երգչախմբի հետ համատեղ։    http://mskh.am/am/72469

Փորձեր

Փորձերը նախնական արվում են երկուշաբթի, երեքշաբթի, հինգշաբթի 14:30

Օրինակ. առաջարկում եմ երգչախումբը դարձնել դասաժամ, երգի ժամերին զուգահեռ’ ընտրության տարբերակով։

Աշխատանքի ընթացքում

1. Սովորում ենք երգերը

2. Ձեռք ենք բերում որոշակի կիրթ երգչային մշակույթ’ Ճիշտ ձայնարտաբերության, որը ստանում են շնչառությունը մարզելու, և երգելու ընթացքում իրար լսելու, չբղավելու, բազմաձայն երգելու միջոցով։

Անուշ անուրջով (1-ին և 2-րդ ձայներ)

Առաջին ձայն (աղջիկներ)

https://drive.google.com/file/d/0B_ERTizlfcH2TzlvVGI0RE1OT0lXZVp3Qzg0T2JCV0FRQXZz/view?usp=drivesdk

Երկրորդ ձայն (տղաներ)

https://drive.google.com/file/d/0B_ERTizlfcH2TmZLR0lJd19mZ05oemRQTEg4X202R0c4RmlR/view?usp=drivesdk

Անուշ անուրջով պաճուճիր հոգիս
Նստիր մահճիս մոտ ու տխուր երգիր
Մոր պես քնքշաբար մոտեցիր դեմքիս
Խաղաղ փայփայիր սիրտս տարագիր
Լայն դաշտերի մեջ դանդաղ մշուշում
լքված լռության ծածկոցն է իջել
Իմ սիրտը հավետ կարոտն է մաշում
Տխուր իմ հոգում երգերն են ննջել
Երգիր ինձ համար, երգիր ինձ համար
Ինձ հեքիաթ ասա անրջանք բեր ինձ
Ցրիր քո երգով մռայլ ու համառ
Աշնան գիշերը իմ լքված սրտից

Ես չեմ մոռանում

Խմբերգ Էդգար Հովհաննիսյանի Տերյանական շարքից

Կատարումը’ <<Խազեր>> երգչախմբի

Գեղ. ղեկավար’ Անի Նավասարդյան

Խոսքեր
Ես չեմ մոռանում կարոտով մի հաշտ
Մանուշակագույն մայրամուտ միգասքող
Ամպերդ մաքուր ողողված ոսկով
Եվ քեզ հայրենի անուշ լեռնադաշտ
Կարծես ականջիս հնչում է բարակ
Զանգակը գյուղի քարաշեն ժամից
Որպես մի կռունկ ջոկված երամից
Այնպես լալագին այնպես անճարակ
Ու դեմս են ելնում պարզմիտ ու բռի
Գյուղացիք ծանոթ զարմանքով նայում
Վայրի և կոպիտ սիրով փայփայում
Երբ ճանաչում են ժպտալով բարի

Անուշ անուրջով

Խմբերգ Էդգար Հովհաննիսյանի Տերյանական շարքից

Կատարումը’ <<Խազեր>> երգչախմբի

Գեղ. ղեկավար’ Անի Նավասարդյան

 

Խոսքեր

Անուշ անուրջով պաճուճիր հոգիս
Նստիր մահճիս մոտ ու տխուր երգիր
Մոր պես քնքշաբար մոտեցիր դեմքիս
Խաղաղ փայփայիր սիրտս տարագիր
Լայն դաշտերի մեջ դանդաղ մշուշում
լքված լռության ծածկոցն է իջել
Իմ սիրտը հավետ կարոտն է մաշում
Տխուր իմ հոգում երգերն են ննջել
Երգիր ինձ համար, երգիր ինձ համար
Ինձ հեքիաթ ասա անրջանք բեր ինձ
Ցրիր քո երգով մռայլ ու համառ
Աշնան գիշերը իմ լքված սրտից

 

Երգչախմբային երգեցողություն կրթահամալիրում

Նախագծի

1.Նպատակը

Երգչախմբային երգեցողության մշակույթի ձևավորում միջին և ավագ դպրոցներում

 

2.Ընդհանուր ծրագրի մասին

Երգչախմբային արվեստը զարգացնում է ոչ միայն կիրթ երգեցողություն, լավ լսողություն, ճաշակ այլև ձևավորում է շրջապատի հետ շփվելու բարձր մշակույթ’ իրար լսելու հարգելու, զիջելու մտածողություն։

 

3.Ձև

  1. Բազմաձայն երգերի ուսուցում միջին և ավագ  դպրոցներում
  2. Երկսեռ երգչախմբի ձևավորում ավագ դպրոցի ուսանողների հետ

 

4.Մեկնարկ

1-ին փուլ – համատեղ աշխատանք Աննայի Երիցյանի հետ’ պարզ բազմաձայն երգերի ուսուցում

2-րդ փուլ – 2 ամսյա պարապմունքներ ավագ դպրոցի հետ սկսած հոկտեմբերից, երգչախմբի ձևավորում

3-րդ փուլ – աշխատանքի շարունակում ավագ դպրոցի ու երգչախմբի հետ

 

5.Արդյունքի ներկայացում

1-ին փուլ – հոկտեմբերի 13 մեդիա-ուրբաթի ժամանակ

2-րդ փուլ – դեկտեմբերի սկզբին

3-րդ փուլ – անընդհատ աշխատանք

 

6.Երգացանկ

1-ին փուլ’ Համատեղ ծրագիր

Հարսանեկան երգեր(իմ մասով)+պարերգեր(Աննայի մասով)

2-րդ փուլ

  1. Անուշ անուրջով
  2. Ես չեմ մոռանում

Էդգար Հովհաննիսյանի Տերյանական շարքից, <<Խազեր>> երգչախմբի հետ համատեղ

3-րդ փուլ

1.Օրորների, դյուցազներգերի և հարսանեկան երգերի ուսուցում ավագ դպրոցում

  1. Տարատեսակ խմբերգերի ուսուցում երգչախմբի հետ

 

7.Մեթոդական

Որպես երաժիշտ-խմբավար

ներկայացնում եմ իմ ստեղծած երգչախմբի համերգներից մեկի տեսագրությունը, քանի որ Երգչախումբը խմբավարի հաելին է։

 

Համերգ Գորիսում  21.08.2017: https://www.youtube.com/playlist?list=PL-5-IdUbntrZSwShq1B1ZVjyHE2qhfrzo

 

Որպես մանկավարժ

աշխատելու եմ խիստ հարգալից մոտենալ երեխաներին նույնիսկ իրենց անկարգ պահելու դեպքում։ Հարգանքի ձևավորումը համարում եմ #1 խնդիր հասարակության համար։

Շատ դեպքերում երեխաները հենց սկզբից, դեռ ուսուցչին չճանաչած հակադրվում են, դա ենթագիտակցական ինքնապաշտպանական դրսևորում է, որը ձևավորվում է միջավայրի և մանկավարժների անհարգալից վերաբերմունքի հետևանքով։

Հարգանքի ու սիրո մթնոլորտում կարելի է հասնել այլևայլ նրբությունների մարդկային հարաբերություններում։

Կարծում եմ բոլոր կրթահամալիրների առաջնային խնդիրը պետք է լինի մարդկային հարաբերությունների մշակույթի ձևավորումը։

Կոմիտասը հայկական ժողովրդական երգերը բաժանում էր 6 տեսակի

Կոմիտասը հայկական ժողովրդական երգերը բաժանում էր 6 տեսակի

ա. մանկական երգեր
բ. պարերգեր
գ. դյուցազներգեր
դ. ողբերգեր
ե. հարսանեկան երգեր
զ. բնության երգեր( գութանի, կալի, այլևայլ աշխատանքային երգեր, էդ թվում նաև օրորները)

 

  1. Նախագծի նպատակն է այս 6 տեսակները հերթով ներկայացնելու միջոցով ամբողջական պատկերացում կազմել

Ժողովրդական երգի մասին։

 

  1. Ժամանակամիջոց

Առնվազն ամիսը 1 անգամ, մինչև բոլոր տեսակների սպառիչ ներկայացում

 

  1. Միջոցներ

Համերգ-դասախոսություններ, կայքեր, գեղանկարչություն

 

  1. Տեղ

Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիր

 

  1. Մասնակիցներ

Կրթահամալիրի ուսուցիչներ և ուսանողներ

 

  1. Արդյունք

Տարբեր տեսակի երգերի ներմուծում միջավայր, գլխավորապես առավոտյան ընդհանուր պարապմունքների հարստացում

Ձայնագրությունների ավելացում, կրթահամալիրի կայքի ձայնադարանի համալրում

 

Դյուցազներգեր

https://www.youtube.com/watch?v=kEDpnN03S1g