Հառիճի հոգևոր երգերի փառատոն

30.05. 2019, ժամը 16:00 Հառիճի վանական համալիրում տեղի ունեցավ արդեն 6-րդ հոգեոր երգերի մարզային փառատոնը։

Շիրակի մարզպետարանի նախաձեռնությամբ, ՀՀ մշակույթի նախարարության հովանավորությամբ տեղի է ունենում ամենամյա մարզային հոգեոր երգերի փռատոն։

Այս տարի փառատոնը կազմակերպում էր Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրը։

Փառատոնը նվիրված էր Կոմիտասի 150 ամյակին

Փառատոնին մասնակցում էին Շիրակի մարզից  ու Երևանից երգչախմբեր ու ոչ միայն…

Փառատոնը 2 մասից էր կազմված։Առաջին մասում 3 հոգեոր երգերի ուսուցում ու միասնական կատարում էր, իսկ երկրորդում’ համերգ եկեղեցու ներսում։

Փառատոնի ֆեյսբուքյան էջը 

<<Սեբաստացիներ>> ուսուցչական երգչախմբի տեսանյութը

Advertisements

Կոմիտաս երգող ուսուցչական երգչախմբեր #Կոմիտաս150-ի առթիվ

Կոմիտաս 150- ի շրջանակներում <<Բլեյան կրթական ցանցը>> ձեռնարկել է ստեղծել ուսուցչական երգչախմբեր ՀՀ Շիրակի, Կոտայքի, հետագայում նաև այլ մարզերում։

Ծրագրի գլխավոր նպատակն է սովորեցնել ուսուցիչներին մաքուր ժողովրդական երգեր որոնք էլ հետո կսովորեցնեն իրենց աշակերտներին։

Ծրագիրը շատ բեղուն է այն իմաստով որ շատ ու շատ մեծ ու փոքր ծրագրերի սկզբնաղբյուր կարող է լինել’ ուսուցիչների վերապատրաստում, ազգային մշակույթի տարածում, ճանաչում, ուսուցչական երգչախմբերի ստեղծում, միմյանց հետ հանդիպումների, շփումների, փորձի փոխանակման ապահովում, ճաշակի զարգացում’ ուսուցչական շրջանակներում շատ տարածված քաղաքային մակերեսային ֆոլկլորային երգերին կփոխարինեն արժեքավոր, հազարամյակների արմատներ կրող մաքուր ժողովրդական երգերը։

Գյումրու ուսուցչական երգչախումբը առաջին մարզային փորձն է, որին կարող եք ծանոթանալ ՖԲ էջի Գյումրու ուսուցչական երգչախումբ
ու բլոգի /Անի Նավասարդյան-ՄՍԿՀ ուսումնական բլոգ
միջոցով:
Եվս մեկ փորձ էլ արդեն արվում է Աշտարակի <<Արևիկ>> ու Սասունիկի <<Արմինե Կարապետի>> մանկապարտեզների մանկավարժների հետ:
Իրենց մասին էլ բլոգի հղումով ծանոթացեք
Աշտարակում ուսուցչական երգչախումբ

Գործը սակայն ֆինանսական աջակցության կարիք ունի նոր թափ ու որակ ապահովելու համար։
<<Բլեյան կրթական ցանցը>> հոգում է երգչախմբերի ղեկավարների ֆինանսական ծախսերը, բայց երգող ուսուցիչների ծախսերը հոգալու համար հարկավոր է մարզային ղեկավարության աջակցությունը։

Երգչախմբի երգող ուսուցիչները սիրով միացել են գործին, բայց աշխատանքային ու կենցաղային պայմանները շատ դեպքերում թույլ չեն տալիս բավարար չափով գործին նվիրվելու համար։ Մի փոքր գումարային աջակցությունը կարող էր սիրողական մոտեցումը վերածել գործնականի ինչն էլ բնականաբար կապահովեր որակական փոփոխություն։

Այս հղումով կարող եք ծանոթանալ նույն կրթական ցանցի ջանքերով արդեն 6 տարի գործող <<Սեբաստացիներ>> ուսուցչական երգչախմբի հետ ու մտածել՝ արժե ճյուղավորել այս գործը թե չէ…….
Սեբաստացիներ ուսուցչական երգչախումբ

Ուսուցչական երգչախումբ Գյումրիում

<<Ուսուցչական երգչախումբ Գյումրիում>> ՄՍԿՀ հեղինակային կրթական ծրագրերի ցանց

Նախատեսվում է ստեղծել ուսուցչական երգչախումբ, որը կերգի ու կտարածի գլխավորապես մաքուր ազգային, միաձայն ու բազմաձայն երաժշտություն։

 

Ա. Նպատակ

Խումբը կլուծի հետևյալ խնդիրները որոնք առկա են մեր հասարակության մեջ’

  1. Երաժիշտ ուսուցիչների համար ազգային երգերի երգացանկի թարմացում, ապահովում’ (Տարբեր քաղաքական պատճառներով ազգային արմատներից կտրված լինելու հետևանքով մեր ուսուցիչները դասավանդելու երգացանկի խնդիր ունեն):

 

  1. Երգերի տարածում Գյումրիում ու քաղաքից դուրս։

Ա. Համերգներ

Բ. երգուսուցումներ

Գ. փորձի փոխանակման հանդիպումներ այլ ուսուցիչների հետ

 

  1. Ուսուցիչների համար լիցքաթափվելու, իրար հետ շփվելու լավ միջավայրի ստեղծում։

 

  1. Փորձի փոխանակում ու համագործակցություններ ուրիշ ուսուցիչների հետ։

 

  1. Ամբողջ կյանքում սովորելու գաղափարի կրող ու օրինակ ծառայող ուսուցիչների լավ միջավայրի ստեղծում։

 

Բ. Խմբավար

Խումբը ղեկավարելու է <<Խազեր>> երգչախմբի հիմնադիր դիրիժոր Անի Նավասարդյանը’

կենսագրություն

 

Գ. Փորձեր

Խումբը փորձելու է շաբաթը 2 անգամ, 1 ժամ 30 րոպե տևողությամբ։

 

Դ. Սկզբնական ծրագիր

Շիրակի շրջանի հետևյալ ժողովրդական երգերը միաձայն’

  1. Թոն գուքա վերևից
  2. Բոբիկ ջուր մի էրա
  3. Մատանուս կապուտակը
  4. Ախ լոթի մարան
  5. Ֆիդան յար

Հեղինակային, բազմաձայն’

  1. Նանարի նայ-է. Հովհաննիսյան
  2. Շողեր ջան-Կոմիտաս
  3. Էն դիզան-Կոմիտաս
  4. Խնկի ծառ-Կոմիտաս
  5. Սոնա յար-Կոմիտաս

Երգեցողություն

Ճիշտ երգեցողությունը կարող է լինել մարդու բարդույթները հաղթահարելու շատ էֆեկտիվ ձև։

Դեռ հնագույն ժամանակներից մարդիկ հասկացել են երաժշտության զորությունն ու դասել կոնկրետ գիտությունների շարքին։ Երաժշտությամբ հիվանդություններ են բուժել……

Ճիշտ երգելու ժամանակ ստեղծվում է բնական ադեկվատ վիճակ որը լավագույնս բուժում է մարդու հոգեբանական ու նաև դրանից բխող ֆիզիկական խնդիրները։

 

Որն է ճիշտ երգեցողությունը

Երգելու ժամանակ շատ կարևոր է թե ինչի վրա է կենտրոնանում միտքը։

Երգեցողությունը անմիջապես կապված է շնչառության հետ, իսկ շնչառությունը դա տիեզերական ինֆորմացիա է մեր օրգանիզմի համար, կյանքի սկիզբն ու վերջը։
Միտքը պիտի կենտրոնանա օրգանիզմի շարժիչ ուժի’ շնչի վրա։

 

Շունչ

Երգելու ժամանակ շունչը զգալը առաջնային խնդիր է։

Մի հնչյունի վրա երկար պահում ենք ձայնը ու շնչով ուժեղացնում,մեղմացնում այնքան, մինչև որ կզգանք մեր շունչը ձայնի համար աշխատեցնող մկանները։

Մեր գործը ամբողջ երգեցողության ժամանակ էդ մկանների հետ է, ոչ թե ձայնալարերի կամ բերանի, որտեղ ձայնը վերջնական ձև է ստանում։

 

Ձայնարտաբերման ժամանակ շունչը անցնում է մեր օրգանիզմով ու ապահովում այն նոր ինֆորմացիայով։

Պետք է շատ շնչառական վարժություններ անել ու զարգացնել վերոնշյալ մկանները։
Շնչառական վարժության ժամանակ կարող է նույնիսկ մի փոքր գլխապտույտ առաջանալ։ Ինֆորմացիոն դաշտի փոփոխությունը բերում է արյան շրջանառության թարմացման, ուղեղի սնուցման, ինչից էլ փոքր գլխապտույտի առաջացման։ Բայց դա միայն սկզբնական շրջանում։ Հետո օրգանիզմը սովորում է մեծ թափով ինֆորմացիոն ալիքների։

 

Ձայնարտաբերում

Ձայնալարերը մկաններ են որոնք շփվելով շնչի հետ տատանվում են ու իրենց երկարությանը համապատասխան ալիքային հաճախությամբ ձայն արձակում։ Որքան երկար են ձայնալարերը այնքան ցածր են հաճախությունները։

 

Նախ և առաջ պետք է փորձել գտնել ձայնի բնական վիճակը, որովհետև հատկապես հասունացման տարիքում տարատեսակ բարդույթների արդյունքում մարդը շեղումներ է ունենում իր բնական վիճակից ու էդ շեղումները շատ պարզ արտահայտվում են ձայնարտաբերման մեջ։ Էդ ժամանակ է ձևավորվում մարդու ձայներանգը (տեմբր), որն ինչպես մեր յուրաքանչյուրի տեսակը յուրահատուկ է ու չկրկնվող։

 

Բնական վիճակը գտնելու համար հանգիստ շնչում ենք ու առանց ձայնին որևէ ուղղություն կամ ձև տալու թողնում որ դուրս գա։ Հետո պահված հնչյունը ուժեղացնում ենք ու մեղմացնում։ Էս պրոցեսի ժամանակ լավագույնս մարդը զգում է իր շնչի աշխատանքը, որի ժամանակ էլ ձայնը ստանում է շնչի շիթի ճիշտ ձևը։

Դա ձայնարտաբերման սկզբնական ձևն է, որի հիմքով հետո կարելի է ինչ ձևով ու էսթետիկայով ասես երգել։

 

Ձայնը մշակելու ժամանակ չի կարելի շեշտը դնել ձայնուժի վրա։ Ձայնուժը կապված է շնչի հետ, իսկ շունչը միայն ֆիզիկական երևույթ չէ, կապված է մեր մտքի, էներգետիկ դաշտի հետ։ Պահեր կան երբ էդ դաշտը փակ է, ուզում ենք հանգստանալ, նստել, մտածել…. Էդ ժամանակ ձայնն էլ է փակվում, մեղմանում։ Մի ուրիշ պահի կարող է շունչը բացվել ու մենք ուզենանք սրտանց գոռալ, վազել, թռնել….

Երգեցողությունը պիտի համահունչ լինի մեր հոգեվիճակին, որ բնական ստացվի, որ լսողին էլ հաճելի լինի։ Լսողին առաջին հերթին փոխանցվում է մեր հոգեվիճակը հետո արդեն ձայնը։ Հակառակ դեպքում կդառնանք ձայնարտաբերման գործարան։

 

Հետաքրքիր է, բայց ճիշտ ձայնարտաբերման ժամանակ  ուղղվում է նաև երգելու ինտոնացիան….


Էս ամենին հաջորդում է ինչ որ մի երգի կատարում, որն արդեն կապված է մեր կյանքի, կենցաղի, ընկալումների, ճաշակի հետ ու ենթակա է անընդհատ զարգացման։

Բալուի տարածաշրջանի 25 հարսանեկան երգերի ձայնագրում

Ծրագիրը ներկայացնում է Տիգրանակերտի վիլաեթի Բալուի տարածաշրջանի 25 հարսանեկան երգերի ձայնագրում։ Ինչպես նաև տեղի մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրում։

Երգերը վերցված են երաժշտագետ Պետրոս Ալահայտոյանի աշխատությունից’

https://www.houshamadyan.org/arm/mapottomanempire/vilayetdiyarbekir/palu/localcharacteristics/songanddance.html

 

Իրականացնող թիմ

<<Սեբաստացի խազեր>> պատանեկան երկսեռ երգչախումբ

 

Ձայնագրում

<<ՄՍԿՀ>> ձայնագրման ստուդիա

 

Հնչյունային ռեժիսոր’

Կայ

 

Երգերին’ իրենց նոտաների ու տեքստերի հետ, կարող եք ծանոթանալ այս հղումով’

https://docs.google.com/document/d/1n6RqZHsweL1zcocec-JSkleuisXGSysyZb0DKcJOHLY/edit?usp=drivesdk&ouid=111421598879693220405

Ձայնարտաբերման նոր մոտեցում

Դեռ հնագույն ժամանակներից մարդիկ հասկացել են երաժշտության զորությունն ու դասել կոնկրետ գիտությունների շարքին։ Երաժշտությամբ հիվանդություններ են բուժել……

Երգեցողությունը առավել, քան մյուս ճյուղերը հաստատում է վերոնշյալը, որովհետև.

Երգեցողությունը անմիջապես կապված է շնչառական համակարգի հետ, իսկ շնչառությունը դա անմիջական ինֆորմացիա է մեր օրգանիզմի համար, կապ տիեզերքի հետ, կյանքի սկիզբն ու վերջը։
Ձայնարտաբերման ժամանակ շունչը անցնում է մեր օրգանիզմով ու ապահովում այն նոր ինֆորմացիայով։

Ձայնը մշակելու համար պետք է նախևառաջ շնչառական վարժություններով զարգացնել փորի մկանները, որովհետև ձայնը կառավարվում է փորի համապատասխան մկաններով։
Շնչառական վարժության ժամանակ կարող է նույնիսկ մի փոքր գլխապտույտ առաջանալ։ Ինֆորմացիոն դաշտի փոփոխությունը բերում է արյան շրջանառության թարմացման, ուղեղի սնուցման, ինչից էլ փոքր գլխապտույտի առաջացման։ Բայց դա միայն սկզբնական շրջանում։ Հետո օրգանիզմը սովորում է մեծ թափով ինֆորմացիոն ալիքների։

Շնչառական վարժություններին հաջորդում է ձայնարտաբերման փուլը։

Ձայնալարերը մկաններ են որոնք շփվելով շնչի հետ տատանվում են ու իրենց երկարությանը համապատասխան ալիքային հաճախությամբ ձայն արձակում։ Որքան երկար են ձայնալարերը այնքան ցածր են հաճախությունները։
Մի հնչյունի վրա երկար պահում ենք ձայնը ու շնչով ուժեղացնում,մեղմացնում այնքան, մինչև որ ձայնը կստանա շնչի շիթի ձևը։ Դա բնական, ճիշտ ձայնարտաբերման ձևն է, որի հիմքով հետո կարելի է ինչ ձևով ու էսթետիկայով ասես երգել։

Էս ամենին հաջորդում է ինչ որ մի երգի կատարում, որն արդեն կապված է մեր կյանքի, կենցաղի, ընկալումների, ճաշակի հետ ու ենթակա է անընդհատ զարգացման։

Հայաստանում առաջին պատանեկան երկսեռ երգչախմբի, փորձերի ու ընդհանրապես երգելու մասին…

Ինչքան որ մեծ էր ոգևորությունը նման խումբ ստեղծելու մտքից, այնքան շատ էին սկզբնական շրջանում ի հայտ եկած դժվարությունները…

Կես տարի ես ու դպրոցի ղեկավարությունը չէինք կարողանում խումբը կազմավորել’ տղաները չէին ու-զ-ու-մ երգել երգչախմբում, ոչ միայն չէին ուզում, այլև չէին կարողանում…. Բայց, փաստորեն անհնարին բան չկա ու բավական էր ստեղծել բնական, ճիշտ, ազնիվ միջավայր ու գործը մեծ մասով գլուխ եկավ…

Մանրամասն’ աշխատանքների մասին.

Ինչպես գիտենք պատանեկան տարիքում տղաների ձայնը ‘ կապված մկանային համակարգի ձևավորման հետ փոփոխվում է ու մեծ դժվարությամբ են կարողանում կառավարել ձայնը։ Սովորաբար չեն երգում։

Դանիելյան Դավոն

Մի Դավիթ ունենք… Բերեցինք ձայնը ստուգելու: Սկզբում ինչ նոտա սեղմում էի դաշնամուրի վրա Դավիթը արձագանքում էր նույն ձայնով։ Կարելի էր նույնիսկ մտածել որ երաժշտական լսողություն չունի։ Մի քանի պարապմունքից հետո Դավիթի արտահանած ձայների մեջ սկսեց մեղեդի ի հայտ գալ, գնալով ավելի ու ավելի պարզվել ու մաքրվել։ Ես հասկացա որ ճիշտ ճանապարհին ենք…

Շնչառության դերը երգեցողության մեջ

Փորձերն անում ենք հաճախ ու ոչ երկար, որ չհոգնեցնենք, չվնասենք տղաների ձայնալարերը։

Փորձերին <<մի գլուխ>> շնչառական վարժություններ ենք անում, որովհետև ձայնը կառավարվում է շնչով, շունչն էլ’ փորի համապատասխան մկաններով։
Շնչառական վարժության ժամանակ կարող է նույնիսկ մի փոքր գլխապտույտ առաջանալ, որովհետև շունչը կոնկրետ ինֆորմացիա է մեր օրգանիզմի համար, կապ տիեզերքի հետ։
Ու շնչառության միջոցով ինֆորմացիոն դաշտի փոփոխությունը բերում է արյան շրջանառության թարմացման, ուղեղի սնուցման, ինչից էլ փոքր գլխապտույտի առաջացման։ Բայց դա միայն սկզբնական շրջանում։ Հետո օրգանիզմը սովորում է մեծ թափով ինֆորմացիոն ալիքների։

Ի միջի այլոց. Դեռ հնագույն ժամանակներից մարդիկ հասկացել են երաժշտության զորությունն ու դասել կոնկրետ գիտությունների շարքին։ Երաժշտությամբ հիվանդություններ են բուժել……
Ձեզ կարող է հետաքրքրել
Կոմիտասի <<բժշկություն երաժշտությամբ>> հոդվածը ու Արթուր Շահնազարյանի դասախոսությունը այս թեմայով։

Անցնենք առաջ

Ձայնարտաբերում

Շնչառական վարժություններին հաջորդում է ձայնարտաբերման փուլը։
Մի հնչյունի վրա երկար պահում ենք ձայնը ու շնչով ուժեղացնում, մեղմացնում այնքան, մինչև որ ձայնը կստանա շնչի շիթի ձևը։ Դա բնական, ճիշտ ձայնարտաբերման ձևն է, որի հիմքով հետո կարելի է ինչ ձևով ու էսթետիկայով ասել երգել։

Էս ամենին էլ երբ հաջորդում են Կոմիտասի բազմաձայնած խմբերգերը, էլ ինչ է մեզ պետք երջանիկ լինելու համար…

Շաատ սպասված արդյունքը

Երգչախմբիստղաները հիմա դեռ չեն վայելում իրենց սիրուն ձայները, բայց իրենց բացատրել եմ որ ձայնը ձևավորվելու հետ պայմանավորված, իրենք մի օր անակնկալ կզգան իրենց արդեն որոշակի ձևավորված սիրուն տեմբրերը’ անպայման <<սիրուն>>, որովհետև տեմբրը մարդու տեսակն է, բնավորությունն է, իսկ իրականում բոլոր մարդիկ սիրուն են, բոլորն ունեն իրենց յուրահատկությունն ու հետաքրքրությունը։
Ու ինչքան իրենք իրենց մեջ են փնտրում էդ սիրունությունը էնքան ավելի շատ ու շուտ են գտնում։ Երգեցողությունը անմիջապես նպաստում է դրան, չէ որ երգելուց անընդհատ զգում ես շունչդ, իսկ շունչը մարդու կյանքի սկիզբն ու վերջն է։

Սիրով
Ձեր Խազ

Համերգ-հանդիպում Լուսինե Դավությանի հետ

Նախագիծ <<Հայ միջնադարյան շարականներ և տաղեր>> ձայնասկավառակի թողարկման առիթով։

Նախապատմություն

Լուսինեն մի կույր աղջիկ է, մասնագիտությամբ հոգեբան, ստեղծագործող ու հետաքրքիր մարդ։ Ունի լավ երաժշտական տվյալներ և իր նախաձեռնությամբ ստեղծել է մի ձայնասկավառակ որտեղ իր իսկ կատարմամբ տեղ են գտել 12 միջնադարյան հայկական շարականների ու տաղերի մեղեդիներ ու տեքստեր։ Նպատակնէ’ ևս մեկ քայլ անել մեր ազգային մշակույթի տարածման ու մաքրման գործում։

Ձայնասկավառակում տեղ են գտել 12 հոգևոր երգեր իրենց տեքստերի ասմունքով Լուսինեի կատարմամբ

  1. Անկանիմ առաջի քո – Մեսրոպ Մաշտոց
  2. Վասն մերոյ փրկութեան – Անանիա Շիրակացի
  3. Անձինք նուիրեալք – Կոմիտաս Աղցեցի
  4. Էջ Միածինն ի Հաւրէ – Սահակ Ձորափորեցի
  5. Զորս ըստ պատկերի քում – Աշոտ Պատրիկ
  6. Հաւուն, հաւուն – Գրիգոր Նարեկացի
  7. Ով զարմանալի – Գրիգոր Պահլավունի
  8. Առավոտ Լուսոյ – Ներսես Շնորհալի
  9. Սիրտ իմ Սասանի – Մխիթար Այրիվանեցի
  10. Խորհուրդ մեծ և սքանչելի – Մովսես Խորենացի
  11. Այսօր ձայնն հայրական – Հովհաննես Երզնկացի
  12. Միայն Տէր, միայն Սուրբ – անանուն

Նպատակ

Ձայնասկավառակի շնորհանդես, համերգ-հանդիպում արվեստագետի հետ

Նախագծի մասնակիցներ

Ավագ դպրոցի և քոլեջի սովորողներ, դասավանդողներ

Ընդունելության պատասխանատու (դիմավորում, հյուրասիրում, ճանապարհում)

Անի Նավասարդյան

Լուսաբանում(ֆոտո, վիդեո-նկարահանում, բլոգում տեղադրում)

Արփի Սահակյան, Սոնա Փափազյան, Արթուր Խաչատրյան

Հունիսի 6, ժամը 14:30

Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրի Մեծ դահլիճ

Հայոց եկեղեցական եղանակները

Կոմիտասի հոդվածներից  և ուսումնասիրություններից 

Ավանդությունը հայոց եկեղեցական հին եղանակների գյուտը կամ կարգավորությունը, որ ամենայն հավանականությամբ գրերի գյուտի շրջանի արդյունքն է, վերագրում է ս. Սահակին։ Իսկ մինչև գրերի գյուտը հայոց եկեղեցիներում երգեցողությունը սաղմոսերգությունն էր։ Ժամանակի անցնելով սաղմոսերգությանը կից զարգացան շարականի եղանակները։

Արդյոք սաղմոսերգությունն ինչպիսի եղանակներով էր երգվում, հայտնի չէ. հավանականաբար ժողովրդական հին եղանակներով։
5-րդ դարում գրերի գյուտը, ս. գրքի թարգմանությունը հոգևոր երգեր առաջ բերին։ Հետզհետե զարգացավ եկեղեցական պաշտամունքն ու ժամերգությունը։ Հանդես եկան մի շարք երգիչներ, հորինեցին շարականներ, ճառեր, ներբողներ՝ եկեղեցական, տերունական եւ սրբոց տոների նշանակությունը ժողովրդին բացատրելու նպատակով։ Այսպես սաղմոսերգությունը տեղի տվեց շարականի եղանակներին։

Շարականի եղանակներից հետո կամաց-կամաց հանդես եկան տաղերի, գանձերի, ավետիսների և այլ հոգևոր երգերի տեսակներ՝ հանդիսավոր ժամերգության պահանջից։
Սոքա ևս ներբողներ են, միայն ժողովուրդն էր երգում։ Սոքա ժամանակի ընթացքում այնքան բազմացան և ճյուղավորվեցան, որ յուրաքանչյուր եկեղեցական տոն հատուկ տաղն ուներ։ Սոցանից առանձին-առանձին ժողովածու կազմեզավ, Տաղարան, Գանձարան, Երգարան անունով։

Տաղեր. սոցա բովանդակությունը պատկերացնում է պարզ կամ այլաբանորեն Քրիստոսի տնօրինություններն և սրբերի կյանքի, նահատակության Որևէ նշանավոր և ազդեցիկ րոպեն։
Գանձեր. սոքա արտահայտում են աշխարհի համար մաղթանք։ ԺԴ դարի վերջերում և մանավանդ, ԺԵ դարում գանձերը մեռելների վրա էին երգում, նոցա բերանից խոստովանելով զղջումը եւ աշխարհի ունայնությունը։ Գանձերի եւ տաղերի զանազանությունն այն է, որ առաջիններն իսկապես ճառեր են, արտաքին ձևը փոխած՝ տաղաչափական։
Ավետիսներ. սոցա նյութը առնված է ս. Ավետարանից հրեշտակների հովիվներին մանուկ Հիսուսի ծնունդն ավետելու րոպեն։ Ավետիսները վերագրում են Մ. Խորենացուն։
Շարականների բովանդակությունը շատ հարուստ է. արտահայտում է կրոնական զգացմունք։ Բովանդակության գլխավոր մասերն՝ ա. հավատի էական մասը. բ. Քրիստոսի տնօրինությունները. գ. եկեղեցու խորհուրդները. դ. ս. գրքից կտորներ, որոնք լուսաբանում են Քրիստոսի տնօրինությանց որեւէ գաղափարը. և ե. սրբերը, որոնք նպաստեցին քրիստոնեական ճշմարիտ լուսո տարածման։ Այսպիսի բազմակողմանի բովանդակություն ունեցող բանաստեղծական մի ս. գիրք, անշուշտ, պետք է որ ունենար և բազմապիսի եղանակ, համապատասխան կրոնական զգացմունքին։
Այս հանգամանքը բացատրվում է այսպես. տաղերի, գանձերի և մյուս հոգևոր երգերի եղանակները զանազան դարերում, այլ անձանց ճաշակին նայելով, փոփոխվել և աճել են, որովհետև սոցա գործածությունը ստիպողական չէ եղած, իսկ շարականի եղանակները պարտադիր և գործածության մեջ սահմանափակ լինելով՝ չեն փոխվել ըստ էության։ Թեպետ ԺԸ դարից հետո Կ. Պոլսո հարուստ և դեպի եկեղեցական եղանակները սեր ունեցող ամիրաների առատաձեռնությունից և հովանավորությունից օգուտ քաղեցին մի քանի տիրացուներ եւ մրցման ասպարեզ մտան, ջանք թափելով միմյանց գերազանցել կամայական կլկլանքներով և գեղգեղանքներով, որոնք բավական նպաստեցին եղանակների նախկին պարզության խախտման։ Այնուամենայնիվ շարականի եղանակներն ըստ էության անփոփոխ հասել են մեզ։
Մանրուսումն. Հին երաժիշտները Մանրուսումն ասելով հասկանում էին ուսումն եկեղեցական երգերի, եղանակների և խազերի մասին։
Մանրուսումն լիակատար իմացողները թերևս թվով շատ քիչ են եղել, որոնք և թաքստի են պահել իրենց գիտությունը ճիշտ այնպես, ինչպես հիսուն տարի առաջ Կ. Պոլսո հայ երաժիշտները՝ նոթաճիները արդի հայ իսկական ձայնագրությունը հացի խնդիր էին դարձրել։ Եթե երաժիշտները, որոնք իմաստուն կամ փիլիսոփա էին կոչվում այն ժամանակի լեզվով, չթաքցնեին, մյուս ձայնագրած, բազմաթիվ ձեռագիր կամ արտագրած երգարանների հետ մեր ձեռքը հասած կլիներ գոնե մի քանի օրինակ ևս ձեռնարկ հին խազերի և եղանակների մասին, որոնք Մանրուսման նյութն են։

ՀԱՅ ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՆ ԵՐԱժՇՏՈՒԹՅՈՒՆ

Հայկական եկեղեցական և ժողովրդական երաժշտությունը հիմնված է ոչ թե եվրոպական ութնյակի սիստեմի վրա, այլ քառալարի սիստեմի վրա՝ այնպես, որ նախորդ քառյակի վերջին ձայնը դառնում է հաջորդի առաջին ձայնը։

ԵՐԳԵՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆՔ Ս. ՊԱՏԱՐԱԳԻ

Քառյակների դրությամբ են հորինված և մեր թե՛ ժողովրդական, թե՛ եկեղեցական եղանակները, որոնք քույր-եղբայր են եւ նույն կազմությունն ունին։ Քառյակների դրության չենթարկվողներն օտարամուտ են։

Մեր երաժշտությունն էլ յուր ամբողջ ազգային ոգովն և ոճով նույնքան արևելյան է, որքան պարսիկ-արաբացին. բայց ո՛չ պարսիկ-արաբականը մերն է, և ո՛չ էլ մերը նորա մի մասն է. այլ խնդիր է, թե նոցա ազդեցությանն է ենթարկվել. ճիշտ այնպես, որպես մեր լեզուն հնդ-եվրոպականի մի ճյուղն է, այսպես են և պարսկերենը, քրդերենը, գերմաներենը, և այլն, բայց մեր լեզուն ո՛չ գերմաներեն, ո՛չ քրդերեն եւ ո՛չ էլ պարսկերեն է։
Երաժշտության և լեզվի շեշտադրության օրենքները սերտ կապ ունին։ Երկուսի շեշտերն անբաժան ընթանալով մի անքակտելի ներդաշնակություն պետք է ներկայացնեն. հակառակ դեպքում լեզվի և եղանակի դաշնակը հիմն ի վեր խանգարվում է,որովհետև, ուր լեզուն է շեշտվում, երաժշտությունն անշեշտ է, և ընդհակառակն՝ այսպես քաշ է գալիս եղանակը։